19 қараша 2026


ҚАЗАҚ АҒАРТУШЫЛАРЫНЫҢ МҰРАСЫ МЕН ЕУРОПАЛЫҚ ТҮРКОЛОГИЯ: ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҒЫЛЫМИ ДИАЛОГ

Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университетінде «Қазақ ағартушылары және еуропалық түркітану зерттеулері» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік семинар өтті. Ғалымдар басқосуда қазақ халқының тарихи-мәдени мұрасын зерттеу, алтайтану ғылымын дамыту және халықаралық ғылыми ынтымақтастықты кеңейту мәселелерін талқылады.

Түркітану түркі халықтарының тарихын, тілін және мәдениетін зерттеуде маңызды орын алады. Бұл ғылым тарихи байланыстарды, мәдени үдерістердің ортақтығын және әртүрлі елдердегі ғылыми дәстүрлердің қалыптасуын зерделеуге мүмкіндік береді. Ал осы зерттеулерді толықтыратын ғылыми бағыттардың бірі – Алтай өңірі халықтарының тілдік және тарихи-мәдени мұрасын зерттейтін алтайтану саласы.

Аталған ғылыми бағыттың Еуропадағы даму тәжірибесімен Сегед университетінің алтайтану кафедрасының меңгерушісі, профессор, тарих ғылымдарының докторы Шандор Папп таныстырды. Ол «Сегед қаласындағы алтайтану зерттеулері» тақырыбындағы баяндамасында Венгрияның академиялық мектебінің ғылыми қызметі мен Алтай әлемін зерттеуге қосқан үлесіне тоқталды.

Бурса университетінің профессоры Абдулкадир Чучен «Философияны қайта пайымдау: танымның жаңа кезеңі» тақырыбында баяндама жасап, философияның табиғаты, мақсаты мен әдістері, сондай-ақ қазіргі философиялық ойлау мәселелерін қозғады.

Семинар бағдарламасында қазақ ағартушыларының мұрасына да ерекше назар аударылды. Атап айтқанда, Шоқан Уәлихановтың еңбектері венгриялық түркітану зерттеулері аясында қарастырылды. «Алтайтану» ғылыми-зерттеу орталығының бас ғылыми қызметкері Раушангүл Мүкүшева өз баяндамасында ағартушының ғылыми мұрасының отандық және шетелдік зерттеу дәстүрлеріндегі маңызына тоқталды.

Тарихи-ғылыми мұрамен қатар, қатысушылар қазақ мәдениетінің әдеби қырларын да талқылады. Семинар аясында Оралхан Бөкей шығармашылығының көркемдік әлеміне арналған жеке баяндама ұсынылды. Бұл басқосудың тақырыптық аясын кеңейтіп, ұлттық әдебиетті зерттеу мәселелеріне назар аударуға мүмкіндік берді.

Іс-шараны «Алтайтану» ғылыми-зерттеу орталығы мен Қазақстан тарихы және әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасы ұйымдастырды. Семинар барысында орталықтың негізгі қызмет бағыттары таныстырылып, қазақстандық ғылымның халықаралық зерттеу кеңістігіндегі орны да қарастырылды.

Кездесу қорытындысында қатысушылар ұсынылған ғылыми зерттеулерді талқылап, алдағы ғылыми ынтымақтастықтың перспективаларын саралады. Семинар академиялық байланыстарды нығайтуға, сондай-ақ Қазақстанның тарихи-мәдени мұрасын халықаралық ғылыми кеңістікте кеңінен танытуға бағытталған маңызды алаңға айналды.